LEVEN MET VERLIES
Welkom op de site van Leven met verlies.
Tussen geboren worden en sterven speelt zich ons leven af. Leven dat vreugde kent en verdriet. Ga je van elkaar houden, dan is het gevolg dat je ooit zult rouwen. Leven zonder verlies is onmogelijk. Verlies en verdriet horen bij elkaar, het is de keerzijde van liefde, een diep gevoelde ervaring. Verdriet is als een vingerafdruk, altijd persoonlijk en uniek. Een verlies kan groot of klein zijn en er zijn verschillende soorten verlies. Meer weten over hoe om te gaan met verlies is steunend. Mensen sterven, maar Gods Woord blijft eeuwig. Getuigen van geloof in God, sterk én wat geknakt is, geeft hoop en uitzicht. De naam blijven noemen, voortgaand leven. Daarin elkaar bij staan.

O God, die droeg ons voorgeslacht
in tegenspoed en kruis,
wees ons een gids in storm en nacht
en eeuwig ons tehuis!

Inhoud

1. Individuele begeleiding

2. Lotgenotencontact

3. Kinderen van 0-12 jaar

4. Mijn levensverhaal

5. Buitenkerkelijke hulpvragen

6. Ouder kind verlies

7. Scholing Leven met verlies

8. Reflecties op studiedag Leven met verlies

1. Individuele begeleiding

Mensen rouwen nooit op precies dezelfde manier. Er kunnen grote verschillen zijn, hoewel je het gelijksoortige van de gevoelens wel herkent. Niet iedereen voelt zich direct veilig in een groep, of vraagt om intensievere begeleiding en willen liever een-op-een werken. De individuele begeleiding wordt afgestemd op je behoefte waarmee je geconfronteerd wordt bij je verlies.

2. Lotgenotencontact

Het verlies van een dierbare is zeer ingrijpend. Je leven staat op zijn kop. Contact met mensen die hetzelfde hebben meegemaakt kan dan steunend zijn. Een ieder heeft te maken met verdriet en gemis. Wie rouwt, doet dat op z'n eigen manier en in z'n eigen tempo. Je verhaal kunnen delen in een veilige groep waar anderen je verhaal herkennen, erkennen en begrijpen is bijzonder heilzaam gebleken. Praatgroepen zijn eigenlijk luistergroepen, dan zijn er anderen die weten en snappen wat jehebt doorgemaakt. Dat geeft ruimte in het verweven van je verlies. Deze steun draagt bij aan het stap voor stap de weg vooruit weten te vinden. Dat kan gaan om een echtgeno(o)t(e), een ouder, een broer / zus of vriend(in). Begin 2025 start er een nieuwe groep voor verlies van echtgenoot. Voor het verlies van een kind wordt gezocht naar een andere werkvorm.

Een deelnemer: "Van betekenis waren voor mij de ontmoetingen met lotgenoten na het overlijden van mijn man. De aandacht voor het blijvend noemen van de naam van je geliefde was voor mij kostbaar."

3. Kinderen van 0-12 jaar

Als je afscheid moet nemen van iemand die je goed kende en van wie je hield, ben je daar natuurlijk verdrietig over. In deze moeilijke tijd willen wij je graag steunen. Je krijgt van ons een mooie kaart. Als je dat fijn vindt, kun je bij ons een tas lenen die vol zit met boeken en spelletjesdiejoukunnenhelpenom tegaan met jeverdriet. Heb je de kaart niet gekregen, of ken je iemand waarvoor deze steun ook heel welkom zou zijn, stuur ons dan een berichtje. De kaarten en tassen zijn niet alleen bedoeld voor kinderen uit de kerk, maar voor alle kinderen die een verlies meemaken.

Heb je vragen, of wil je voor jezelf of iemand anders de tas aanvragen, mail dan naar: kinderenenverlies@outlook.com

4. Mijn levensverhaal

Waarom zou ik mijn levensverhaal schrijven? Het leeft bij meerdere ouderen om na het overlijden van hun man of vrouw over hun beider leven te schrijven. Om hun persoonlijke levensverhaal te kunnen nalaten aan hun kinderen of andere dierbaren. Elk leven is een uniek verhaal en is van grote waarde, en mag niet aan de vergetelheid prijs gegeven worden. Door woorden te geven aan wat er in je/jullie leven is gebeurd en aan hoe dat voor jullie was. Het verhaal van je leven is gebaseerd op je herinneringen. Bij een levensverhaal is er één bron: dat ben jij zelf. Het schrijven van je levensverhaal kan zorgen voor rust. In gedachten loop je langs de gebeurtenissen van je leven en ziet daardoor de rode draad. Het schrijven van je levensverhaal is een vorm van zingeving. Met het verwoorden van je levensverhaal word je geholpen. Het geeft rust als je jouw verhaal aan je kinderen hebt verteld. Je wilt laten weten aan je kinderen wat voor jullie belangrijk was in het leven. Door het levensverhaal wil je hen iets meegeven voor hun leven. Het geloof, de ideeën en idealen die jullie leven hebben vormgegeven, kunnen delen. Soms om deze door te geven, soms om uit te kunnen leggen waarom je een bepaalde keuze hebt gemaakt. Mooie gebeurtenissen en gebeurtenissen die pijn hebben gedaan.

Deelnemers zeggen: "Mijn levensverhaal op papier zetten heeft mij rusten weer een doel in mijn levengegeven.
Ik heb mijn levensverhaal onder woorden brengen fijn gevonden en het was van veel betekenis voor mij. De ontmoetingen waren heel goed, we spraken over het geloof en dat deed mij goed. Ons onderlinge contact was hartelijk en goed."

5. Buitenkerkelijke hulpvragen

Op momenten in je leven dat je op een kruispunt bent beland, als je geconfronteerd wordt met een verlies van betekenis, staan wij voor je klaar. Ook als je niet meer deelneemt aan het kerkelijk leven. Als een kerk naar het Evangelie haar plaats inneemt in onze samenleving, wil ze er zijn voor iedereen. De goede Herder is en blijft gericht op de nood van individuen, waar ze zich ook bevinden. Het doel is dan om een periode, zolang het nodig is, met elkaar op te trekken op je levensweg, zodat je jezelf gesteund en geholpen weet.

Mensen die gebruik hebben gemaakt van mij als verliesbegeleider brachten het zo onder woorden: Dankbaar dat de verliesbegeleider voor mij beschikbaar was. Ik kon mijn verhaal kwijt over het verlies van mijn man. Toerusting hoe om te gaan met mijn gemis was zeer helpend. Het heeft mij goed gedaan. Liefdevol, eerlijk en trouw.

6. Ouder kind verlies

Leven met verlies. Het sterven van een kind – soms nog ongeboren, of na een jarenlange verbonden heid-, is een zeer zware slag voor ouders. Soms zijn er geen woorden voor om uit te drukken wat er dan in je omgaat. De meeste ouders geven aan dat het sterven van hun kind hen persoonlijk heeft veranderd. Ogen gaan open voor andere aspecten van het leven, bijvoorbeeld de tijdelijkheid. Ook de ervaring dat God erbij is en een Trooster wil zijn. Meeleven is belangrijk. Rouwende ouders begeleiden in onze kerkelijke gemeente kan individueel, maar ook in een ontmoeting met lotgenoten. Mensen te ontmoeten die je goed begrijpen, dit steunt je in het verdriet en haalt je uit het isolement.

1. Klik hier om het verslag te lezen van de avond in juni 2025 met Arthur Alderliesten

2. Klik hier om het verslag te lezen van de avond in oktober 2025 met Marco en Inge v.d. Veen

IMMANUËL

Ik laat me vertroosten, ik moet me laten vertroosten, ik kan niet anders, ik wil niet anders, ik kan het niet alleen.

Uit: verliesgedichtjes van Lisa van Gelder

In onderstaande uitspraken zijn de ouders uit Rijssen en nabije omgeving zelf aan het woord. Dit is naar waarheid maar de meeste geanonimiseerd.

Magda: ‘Je draagt nieuw leven onder je hart en dat maakte me blij. Maar dan… veel te snel weer loslaten. Ik heb nauwelijks een herinnering om op terug te kijken. Er is niets over van wat had kunnen zijn. Het roept zoveel verwarring in mij op.’

Een moeder vertelt: ‘Wij hebben gezonde kinderen maar hebben ook twee miskramen gehad met een zwangerschap van 22 en 24 weken. Onze kinderen hebben we niet eens gezien, alsof er niets geweest was. Wij hebben geen afscheid kunnen nemen, wij waren toen dat zich voordeed helemaal uit balans. Die gebeurtenissen kan ik nu na zoveel jaren en na begeleiding een plek geven die mij rust geeft.’

Henk en Jeannette: ‘Bij de stilgeboorte van ons kindje werd onze verwachting vernietigd. En op dat moment waren we het meest kwetsbaar. Plotseling een pijnlijke leegte in plaats van een veelbelovende volheid.’ Henk vertelt en zegt dat ze veel steun aan elkaar gehad hebben. En dan zegt Jeannette: ‘Ons overleden kind blijft ons kind en het blijft verweven met ons leven. Een kind waar we naar hebben uitgekeken.’ 

Geeske en Peter:  Geeske:‘Een aantal jaren geleden stierf ons meisje tijdens de geboorte, het werd een stilgeboorte. We waren zo van streek. De eerste jaren drong het nog niet tot mij door. Maar toen het beter tot mij doordrong en ik het beter aankon, vroeg er niemand meer naar haar en dat was pijnlijk.’

Een ouderpaar vertelt: ‘Onze dochter bleek na 13 weken zwangerschap niet levensvatbaar na de geboorte; ze had een ernstige afwijking. Toch heeft het tot de 40 weken zwangerschap volgehouden en is ze uiteindelijk stil geboren. Tijdens de zwangerschap hoop je dat ze nog even mag leven na de geboorte, maar toen ze stil geboren werd voelde het toch dat het goed was zo. Ze is nu op een betere plek en dat is een gedachte die ons steunt; elke dag

Wij voelden ons enorm door HEM gesteund in deze moeilijke periode. Vooral de keuzes die gemaakt moesten worden en die op dat moment onmogelijk leken; Achteraf weten we dat HIJ ons daarbij geholpen heeft.                                                                                                                                            

Het belang van lotgenotencontact

Het is voor een ieder verschillend, de een zoekt steun in eigen kring en de ander wil wel met lotgenoten in contact komen. Lotgenoten kunnen zeer helpend zijn. Meningen worden getoetst aan eigen ervaringen. Er is herkenning en erkenning van je verlies en door te delen word je geruggensteund en voel jij je minder alleen. Om je gemis onder woorden te brengen met iemand die hetzelfde ervaren heeft. Het kan ook een opluchting betekenen als iemand het anders verwoordt waar je zelf al een hele tijd mee worstelt.

Het verdriet – heel verschillend beleefd – verweef je in je leven. Dan kan het steunend zijn om een zichtbaar symbool van waar je blij mee was te hebben om, als je daar behoefte aan hebt, naar te kunnen kijken, heel concreet. Bijvoorbeeld een vingerafdruk.                                             

Het geloof in God is troostend, de woorden van psalm 139: 13-18 zeggen dat het onvoltooide of het niet levende kindje terugkeert naar de Schepper, het is Gods eigendom. Moeilijk om te begrijpen, een moeder zei: ‘Mijn geloof is versterkt.’ En dat steunt.

                                     Weet je welkom, we zijn een gemeenschap.

7. Scholing Leven met verlies

Onze scholing gaat over hoe te leven met verlies. Bedoeld voor mensen die van betekenis willen zijn bij verlies en rouw en zich vanuit hun eigen persoonlijke achtergrond willen inzetten in het begeleiden van leven met verlies. Leven met verlies doen we niet alleen bij een verlies door de dood. We rouwen ook bij een verlies door scheiding, van gezondheid of wat dan ook maar. We kennen vele soorten van verlies, soms klein en soms heel groot. Het ene verlies is te bevatten, het andere is zo ingrijpend dat het een diepe verwonding aanbrengt.Rouwen vraagt om getuigen,een kring van mensen die aanwezig willen zijn en ons willen ontmoeten in het verliesverhaal. De scholing is ervaringsgericht, waarbij de persoonlijke ontwikkeling net zo belangrijk is als de vakkundige groei. Er is veel ruimte voor oefening en voor persoonlijke inbreng van de deelnemers. Het eerste jaar staat de theorie centraal, het tweedejaar de gespreksvaardigheden. Het boek Herbergen van Verlies vormt de leidraad van de scholing. Deze leidraad rust in de bedding van het christelijk geloof. Het systemische denken (gezin van herkomst) en handelen, staat centraal in onze scholing. We werken met De cirkel van Leven. We wisselen theorie en praktijk met elkaar af. Zo leiden we mensen op tot wegwijzers in het leven met Verlies.

<

8. Reflecties op studiedag Leven met verlies

Kort verslag van de bijeenkomst van vrijwilligers rond het thema: “ Leven met verlies ”

Op zaterdag 30 november 2024 waren we bijeen in Sion voor een bijeenkomst rond genoemd thema. Er waren plm. 15 vrijwilligers bij betrokken vanuit diverse groepjes, die als achtergrond allen een relatie hebben met rouw en verlies, hetzij door persoonlijk verlies van een dierbare, hetzij werkzaam in het onderwijs, hetzij betrokken bij gemeenteleden met een beperking, wat ook verlies met zich meebrengt. Na het welkom en een korte opening door Dinie van de Riet was het woord aan Manu Keirse, een emeritus hoogleraar uit het Belgische Vlaanderen. Hij gaf een helder betoog wat rouw en verlies betekent, ook de omgang daarmee en het verwerken hiervan. Vele voorbeelden uit het dagelijkse leven ondersteunden zijn verhaal en ook toonde hij ons diverse boeken, door hem geschreven. Allen gerelateerd aan dit onderwerp. Het was een animerend verhaal waar met moeite een einde aan werd gebracht, de ervoor gestelde tijd werd ruim overschreden. Al met al een kundig en zeer praktische inleiding waar we, ieder op zijn plek, handvaten kregen aangereikt in de omgang met verdriet, rouw en gemis.Duidelijk was wel in situaties van verlies bij onze medemens om het spreken steeds vooraf te laten gaan door goed te luisteren ....we hebben immers twee oren en één mond gekregen.
Er was vervolgens gelegenheid om vragen te stellen en naar antwoorden te zoeken met elkaar. Na de lunch was er nog een creatieve verwerking rond dit thema. Een leerzame en opbouwende bijeenkomst, waar we wat mee kunnen, ieder op zijn plek.
Roelof Mensink - begeleider in de gehandicaptenzorg​

Rouwen is zwaar werk
Iedereen krijgt in zijn of haar leven met rouw te maken. De een al jong, de ander pas later, maar rouw kent iedereen. En toch is het een onderwerp waar we vaak niet of weinig over praten. Als iemand een groot verlies lijdt, ontwijken we diegene soms, of we vragen: ‘Hoe gaat het met je?’. Terwijl dat een vraag is die heel moeilijk te beantwoorden is. Wat moet je dan zeggen of doen als iemand in jouw omgeving een geliefde verliest?

Op 30 november 2024 was er in Sion een studiedag waarbij het doel was antwoord te vinden op deze vraag en om creatief te ervaren hoe je met verlies om kunt gaan. Manu Keirse leerde ons over rouw en hoe we daar mee om kunnen gaan. Kort enkele gedachten die hij met ons deelde:

• Het is belangrijk dat nabestaanden kunnen vertellen over hun verdriet. Ook (jonge) kinderen! Niet zomaar één keer, maar meerdere malen.
• Bewaar de herinneringen aan de overledene, houd ze levend.
• De pijn van het verlies komt in golven en kan allerlei gevolgen hebben: vermoeidheid, gebrekkige concentratie, boosheid en prikkelbaar zijn. Al deze reacties zijn normaal, horen erbij.
• Vaak hebben nabestaanden een schuldgevoel. Ook al klinkt dit schuldgevoel misschien niet reëel, neem het serieus. Laat de schuldgevoelens uitspreken en maak daarna duidelijk: ‘Je mag je schuldig voelen, maar je bént het niet.’ Opgekropte schuldgevoelens zijn levensgevaarlijk, zo maakte hij duidelijk met een voorbeeld.
• Na verloop van tijd leert een nabestaande (als het goed is) weer te genieten. Hoe lang het duurt voor iemand zo ver is, verschilt per persoon en per verlies, maar er gaan vaak jaren overheen.

De drempel om op bezoek te gaan bij iemand die rouwt, is soms groot. Vaak denk je: ‘Wat moet ik zeggen?’ Eigenlijk is dat de verkeerde vraag om jezelf te stellen. Beter is om te denken: ‘Wat zouden zij willen zeggen?’ Het is niet zo belangrijk wat je zegt, maar veel meer of je luistert naar wat de rouwende
vertelt. Tips om goed te luisteren en de juiste vragen te stellen, vind je in het boek van Manu Keirse: Helpen bij verlies en verdriet. Na een heerlijke lunch gingen we zelf aan de slag. Met krijt leefden we onze ‘boosheid’ uit op een groot vel papier. Het stukje dat we het mooiste vonden, knipten we uit en hier maakten we van bladgoud een symbool op wat voor ons belangrijk was. We gingen naar huis met een mooi schilderij en alle opgedane kennis!
Marja de Kruyf